میرزا کوچک جنگلی؛ مینیاتور جمهوری اسلامی

حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به کنگره بزرگداشت میرزاکوچک خان جنگلی که در آذرماه سال 91 برگزار شد، نکاتی را در خصوص ویژگی های قیام این مجاهد انقلابی یادآور شدند. به مناسبت سالروز شهادت سردار جنگل به بازخوانی پیام مقام معظم رهبری می پردازیم.


بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

قضیّه ى مرحوم میرزا کوچک جنگلى یک قضیّه ى ویژه است؛ اگر چه که در آن دوره ى خاص - یعنى در دوره ى فاصله ى بین مشروطیّت و سرِ کار آمدن رضاخان - حوادث گوناگونى در کشور به وجود آمده و همزمان با نهضت جنگل، چند کار بزرگ دیگر هم در گوشه و کنار کشور - مثل مرحوم شیخ محمّد خیابانى در تبریز، یا کلنل محمّدتقى خان پسیان در مشهد - اتّفاق افتاده که اینها همه تقریباً همزمان است، لکن قضیّه ى جنگل یک قضیّه ى ویژه است.
خب ما قضایاى تبریز را و حضور مرحوم شیخ محمّد خیابانى و اینها را خوب میدانیم دیگر، هم در تاریخ نوشته شده و هم قضایاى خصوصى و اطّلاعات زیادى داریم، امّا آن صبغه ى مردمى و نجابتى که در کار مرحوم میرزا کوچک خان جنگلى هست، در هیچ کدام از این دو سه کار دیگرى که همزمان در آن دوره اتّفاق افتاد در سرتاسر ایران، نظیر ندارد.
میرزا کوچک - همین طور که اشاره کردید - یک روحانى است، یک طلبه است. البتّه من شنیده بودم، نقل شد براى ما از سالها پیش که ایشان مرحوم میرزاى شیرازى را درک کرده، لکن خیلى باورکردنى نیست. این را مرحوم پدرم نقل میکرد از مرحوم آ سیّد على اکبر مرعشى - که شوهر خواهر پدر ما بود، یعنى باجناق مرحوم شیخ محمّد خیابانى بود - که او از بزرگان علمایى بود که منزوى بود در تهران؛ او گفته بود که میرزا کوچک درس میرزا را درک کرده.
به نظرم نمى آید این خیلى قابل تأیید باشد، زیرا که سنّ میرزا کوچک در وقتى که میرزاى شیرازى از دنیا رفته، چهارده پانزده سال بیشتر نبوده، بعید به نظر می رسد که ایشان توانسته باشد درک کند مرحوم میرزاى شیرازى را؛ لکن در اینکه طلبه بوده، در اینکه روحانى بوده، هیچ شکّى نیست؛ در حوزه ى خودِ رشت، بزرگانى هم در آن وقت بوده اند که می توانسته از آنها استفاده کند، در این هیچ تردیدى نیست. بنابراین منشأ حرکت میرزا کوچک خان یک منشأ صددرصد دینى و اعتقادى است.
رفتار او هم یک رفتار دینى و اعتقادى است، یعنى انسان مشاهده میکند با اینکه در درون تشکیلات خودشان مخالفینى داشت، بعضى از اقشار گوناگون ممتاز هم با او مخالفت می کردند، امّا مرحوم میرزا کوچک در برخورد با اینها کاملاً حدود شرعى را رعایت می کرده و اهل درگیرى با داخل نبوده. مثلاً کسانى بودند که مخالفت هاى اعتقادى با ایشان داشتند؛ همراهان ایشان - آن افراطى ها - می گفتند اینها را بزنیم سرکوب کنیم! میرزا کوچک نمی گذاشته، جلوى اینها را می گرفته و مانع میشده از اینکه این کار را بکنند؛ یعنى رفتار هم یک رفتار دینى است.
و حرکت، یک حرکت صددرصد اسلامى و ایرانى است. خب آن زمان - می دانید دیگر - آن غوغاى نهضت مارکسیستى و تشکیل شوروى و هیاهویى که در دنیا و در بین ملّتها راه افتاده بود و جاذبه اى که براى بعضى از ملّتها به وجود آورده بود، طبعاً یک عده اى را مجذوب خودش کرده بود و دوروبرى هاى ایشان هم از این طریق به ایشان خیانت کردند؛ لکن این مرد، هم به خاطر پایبندى اش به اسلامْ جذب تفکّر مارکسیستى نشد و رد کرد به طور صریح و قاطع آن نظریّه را - با اینکه جزو نزدیکترین هایى که با او از اوّل همراه بودند، گرایش پیدا کردند؛ البتّه آنها هم ناکام از دنیا رفتند، هیچکدام آنها هم خیرى از این زندگى ندیدند و از آن جریان بلشویکى هیچ خیر و تجاوب جوانمردانه اى مشاهده نکردند - و مخالفت کرد، هم با اجنبى مخالف بود؛ یعنى چون سیاستى بود که از طرف اجانب بود، با اینکه اینها مقابله شان با دستگاه هاى حاکم مثل انگلیس و روسهاى قزّاق و مانند اینها بود، امّا درعین حال به آن طرف هم جذب نشد؛ استقلال را حفظ کرد. یک نمونه ى خیلى برجسته اى است میرزا کوچک خان؛ خداوند انشاءاللّه درجاتش را عالى کند.
کار شما هم با این اهدافى که ذکر کردید و با ترتیبى که گفتید بسیار کار خوبى است. البتّه کتاب درباره ى میرزا کوچک زیاد نوشته شده است.
خوشبختانه اخلاص این مرد موجب شده که بر خلاف دیگر کسانى که در این صراط هاى مبارزات و مانند اینها وارد شدند، اسمش سر زبانها باشد و همه بشناسند او را، در حالى که خیلى از این کسانى را که من اشاره کردم مردم نمى شناسند اصلاً و اسمشان را هم - بعضىها را - نشنفته اند، لکن ایشان در بین مردم شناخته شده است، کتاب درباره اش نوشته شده. سعى بشود یک کار جامع و داراى نکته - نکته هاى اساسى زندگى او - به وجود بیاید، تا انشاءاللّه چهره ى او بیشتر در بین مردم ما، جوانهاى ما شناخته بشود.
بله یک واحد مینیاتورى را ایشان از نظام اسلامى و جمهورى اسلامى را در رشت و در همان محدوده ى خاصّ خودش - گیلان - به وجود آورده. از شما دوستانى که در این زمینه کار می کنید متشکّریم، و می خواهیم هم که همکاران دولتى و مسئولین تبلیغاتى و مانند اینها با شما همکارى کنند، و کمک کنند انشاءاللّه این کار به بهترین وجهى تمام بشود.

والسّلام علیکم و رحمةاللّه و برکاته